Monodram Mateusza Nowaka na podstawie niedoszłej rozprawy doktorskiej Karola Zbyszewskiego „Niemcewicz od przodu i tyłu”, reż. Stanisław Miedziewski
Prezentacja z okazji 15-lecia twórczości w dziedzinie monodramu!
„Błagam nie gniewać Rosji! Handel z nią jest najkorzystniejszy!”
„Zerwanie z Rosją podkopuje moją karierę.”
„Polska ma wystawić dwanaście tysięcy wojska.”
To tylko niektóre wyimki ze scenariusza monodramu „Od przodu i od tyłu” w wykonaniu Mateusz Nowaka, w reżyserii Stanisława Miedziewskiego.
Spektakl grany od 2014, nieustannie nabiera, jakże bolesnej, aktualności. Teatralna biografia Juliana Ursyna Niemcewicza, polskiego poety, uczestnika Sejmu Czteroletniego, świadka uchwalenia Konstytucji 3 Maja i Targowicy. Tragikomiczny maraton przez drugą połowę XVIII wieku w Polsce. Makabryczny i groteskowy portret naszych przywar, słabości, uciech, ambicji i żądz. Czy historia jest nauczycielką życia?
„OD PRZODU I OD TYŁU”
scenariusz inspirowany niedoszłą rozprawą doktorską „Niemcewicz od przodu i tyłu” Karola Zbyszewskiego, powieściami „Casanova” Jerzego Żurka i „Iksowie” Gyorgy Spiro oraz kazaniami Piotra Skargi – Stanisław Miedziewski i Mateusz Nowak
reżyseria – Stanisław Miedziewski
wykonanie – Mateusz Nowak
kostium – Magdalena Franczak
światło – Marcin ‘Kabat’ Kowalczuk
czas trwania – 70 min
Dla widzów od 16 r.ż.
Spektakl powstał w ramach Stypendium Prezydenta Miasta Lublin
WYBRANA RECENZJA
„Spektakl Mateusza Nowaka (…) to przejmujący, piekielnie aktualny Polaków portret własny. Książkę napisał w XX wieku Karol Zbyszewski. Wychłostał w niej marionetkowego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, obżarstwo i pijaństwo magnatów, pazerność i rozwiązłość purpuratów, wreszcie posłów sejmowych, zachłannie walczących o powiększanie majątku. Mateusz Nowak w ciągu 60 minut popisowego aktorstwa zagrał kilkadziesiąt postaci, zaczynając od słów „stara k*** nareszcie umarła” i dnia śmierci carycy Katarzyny, a następnie monologu z powieści Jerzego Żurka „Casanova”, w którym bohater nie może odbyć stosunku z carycą. Turpistyczne opisy przyrodzenia carycy, niemoc, strach, XVIII wieczna rozwiązłość w pigułce – na widowni robi się nieswojo. A Mateusz Nowak idzie za ciosem. Z
minuty na minutę okazuje się, że kolejne postaci przedstawiane przez aktora jak żywo przypominają współczesnych władców dzisiejszej Polski. Prezesów, ministrów, rzeczników, kochanków i kochanki. Robi się groteskowo, zjadliwie, przejmująco, do bólu. Nowak gra w kostiumie, który sam w sobie mówi ze sceny. To wpół strój koronacyjny Stanisława Augusta Poniatowskiego, wpół suknia carycy. Brawo Magdalena Franczak. Ogrywa kostium na wiele sposobów, zmienia głos, recytuje, rapuje, opowiada, szepcze. Wysmakowany gest plus niezwykle plastyczna mimika – dają pierwszorzędną, teatralną całość. Oglądamy klęskę Rzeczypospolitej, którą jej mieszkańcy sami sobie zafundowali. Klęskę barwną, do końca zapatrzoną w złotą wolność. Mateusz Nowak zamienia teatr w
lekcję politycznej anatomii. Tnie skalpelem chore tkanki, pokazując groteskowy Polaków portret własny. W tym portrecie boleśnie odbija się polityczne dziś. Wystarczy jedno cięcie skalpelem, by na wierzch wylała się ropa. To dojrzały spektakl. Precyzyjnie wyreżyserowany przez Stanisława Miedziewskiego. Kiedy już otrząśniemy się po ostrych scenach, widzimy ile w nim miłości do Polski.”
Waldemar Sulisz, Dziennik Wschodni
NAGRODY
-
Nagroda za najlepsze przedstawienie festiwalu na 12. Ogólnopolskim Przeglądzie Monodramu Współczesnego w Warszawie, 2014
-
Nagroda Indywidualna Bogusława Kierca na 48. Międzynarodowych Wrocławskich Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora, 2014
-
Nagroda Wrocławskiego Towarzystwa Przyjaciół Teatru na 48. Międzynarodowych Wrocławskich Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora, 2014
-
Nagroda Publiczności na 29. Toruńskich Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora, 2014
-
Grand Prix na 7. Przeglądzie Monodramów „42-200 Monodram” w Częstochowie, 2014
-
Grand Prix na 3. Ogólnopolskich Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora SOLO w Olsztynie, 2015
-
Tytuł STRZAŁY 2014 – WYDARZENIE KULTURY w plebiscycie czytelników i czytelniczek Gazety Wyborczej Lublin, 2015
-
Nominacja do Nagrody Artystycznej Miasta Lublin, 2015
-
Nagroda za kreację aktorską na 42. Tyskich Spotkaniach Teatralnych, 2015
-
Grand Prix na 11. Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Niewielkich w Lublinie, 2015
-
Grand Prix za kreację aktorską na 17. Ogólnopolskim Festiwalu Sztuk Autorskich i Adaptacji „Windowisko” w Gdańsku, 2015
-
Nagroda Jury dla Najlepszego Aktora na 17. Festiwalu Teatrów Niezależnych „Garderoba Białołęki” w Warszawie, 2015
-
Nagroda dla spektaklu od Loży Teatrów Białołęckich na 17. Festiwalu Teatrów Niezależnych „Garderoba Białołęki” w Warszawie, 2015
-
Tytuł „Człowiek roku 2015” w kategorii KULTURA w plebiscycie czytelników i czytelniczek Dziennika Wschodniego, 2015
-
Nagroda „Best Young Artist” na 13. Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Saint Muse” w Ulan Bator, Mongolia, 2016
-
Nagroda dla najlepszego aktora na 13. Międzynarodowym Festiwalu Monodramu „Albamono” w Korce, Albania, 2016
-
Special Acknowledgement na 10. Międzynarodowym Festiwalu Monodramu „Thespis” w Kiel, Niemcy, 2016
-
Nagroda dla najlepszego aktora na 9. Międzynarodowym Festiwalu Monodramu „MonoAKT” w Peja, Kosowo, 2017
-
Nagroda Dyrektorów Międzynarodowych Festiwali na 12. Międzynarodowym Festiwalu Monospektakli „Atspindys” w Wisaginas, Litwa, 2017
-
Nagroda w dziedzinie monodramu na 33. Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Melpomena Tavryy” w Chersoniu, Ukraina, 2018
-
Nagroda dla najlepszego aktora na 20. Międzynarodowym Festiwalu Monodramów Bitola, Macedonia, 2018
-
Nagroda „Best Acting” na 10. Międzynarodowym Festiwalu Młodego Teatru „Żywe Twarze” w Tiumeniu, Rosja, 2018
-
Nagroda Dyrektora Festiwalu Marka Mazurkiewicza na 25. Festiwalu „Zderzenie Teatrów” w Kłodzku, 2019
-
Nagroda Publiczności na 12. Ogólnopolskim Festiwalu Monodramów i Teatrów Małych Form „Bamberka” w Gorzowie Wielkopolskim, 2020
-
Nagroda Organizatorów na 34. Międzynarodowym Festiwalu Teatralnego w Koprivnice, Czechy, 2021
-
Nagroda dla najlepszego aktora na 8. Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym „Crossroads” w Druskiennikach, Litwa, 2022
-
Nagroda ZASP za najlepszą kreacją aktorską festiwalu na 38. Toruńskich Spotkaniach Teatrów Jednego Aktora, 2024
Mateusz Nowak (1986) – monodramista, animator i menager kultury, instruktor teatralny. Prezes Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego /ITI/. Dyrektor Artystyczny Festiwalu „Teatr w Remizie” w Helu. Od premiery swojego debiutanckiego monodramu „teatralność” w 2011, jest najczęściej występującym i nagradzanym zagranicą polskim wykonawcą tej formy teatralnej. W ciągu 14 lat swoje monodramy – „teatralność”, „Od przodu i od tyłu” i „Żertwa” i „Pan Tadeusz” – wszystkie w reżyserii Stanisława Miedziewskiego – zagrał ponad 300 razy w tym ponad 60 razy za granicą, w 20 krajach na 4 kontynentach: Albania, Armenia, Austria, Białoruś, Cypr, Czechy, Kosowo, Kuwejt, Litwa,
Macedonia, Mołdawia, Mongolia, Niemcy, Republika Południowej Afryki, Rosja, Słowacja, Stany Zjednoczone, Turcja, Wielka Brytania, Ukraina. Za swoje spektakle zdobył 33 nagrody, w tym 12 na festiwalach międzynarodowych (Albania, Czechy, Kosowo, Litwa, Macedonia, Mongolia, Niemcy, Rosja, Ukraina). Jako jedyny polski monodramista prezentował swoje spektakle na festiwalach w Kuwejcie i Republice Południowej Afryki. Obok Birute Mar, Aleksandra Rubinovasa i Pipa Uttona reprezentował sztukę monodramu podczas obchodów Europejskiej Stolicy Kultury – Pafos 2017 (Cypr). Laury w Polsce zdobywał na festiwalach w Częstochowie, Gdańsku, Gorzowie Wielkopolskim, Kłodzku, Lublinie, Olsztynie, Toruniu, Tychach, Warszawie, Wrocławiu. Nagradzany zarówno przez dziennikarzy, jury i publiczność. Laureat Złotego Medalu z okazji 20-lecia Międzynarodowego Festiwalu Teatrów Jednoosobowych „Armmono” w Erywaniu (Armenia).Jest jedynym do tej pory laureatem spoza Chin i Mongolii nagrody „Best Young Artist” przyznawanej podczas jury Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Saint Muse” w Ulan Bator (Monoglia).
W latach 2011-2022 kurator i producent projektów pod marką „T1A” (teatr jednego aktora/teatr jednej aktorki): „T1A: Beckett”, „T1A: Dostępny”, „T1A: Historia”, „T1A: Litwa”, „T1A: Strefa Vip”. W latach 2022-2025 kurator cyklu „Mono w Instytucie” w Instytucie Teatralnym w Warszawie. Na stałe współpracuje z Teatrem Rondo w Słupsku oraz tamtejszym Festiwalem „Sam na scenie”. W ostatnich latach współtworzył trójmiejską markę „MONOTEATR” (Fundacja Theatrum Gedanense, Teatr w Oknie) oraz Toruńskie Spotkania Teatrów Jednego Aktora (Teatr Baj Pomorski). Współpracuje również z Divadlo Kontra (Spisska Nowa Wieś, Słowacja), Pip Utton Theatre Company (Londyn, Wielka Brytania) i Teatrem w Koszyku (Lwów, Ukraina) oraz z ITI MONODRAMA FORUM – sekcją monodramu Międzynarodowego Instytutu Teatralnego. Artystycznie wspiera działania Fundacji Doswied z Lublina. Od 2025 roku związany z Centrum Kultury w Piasecznie m.in. jako kurator i koordynator wydarzeń teatralnych w Domu Kultury w Piasecznie. Juror festiwali teatralnych i konkursów recytatorskich.
Jest jednym z bohaterów książki „166 monodramów” Tomasza Miłkowskiego (Wrocław, 2016). Artykuły nad temat jego twórczości ukazywały się na łamach prasy niemieckiej, litewskiej, słowackiej i ukraińskiej oraz polskim miesięczniku „Teatr” i in.
Odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi, Odznaką Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” oraz Medalem 700-lecia Miasta Lublin i Medalem Pamiątkowym Województwa Lubelskiego. Laureat nagród Marszałka Województwa Lubelskiego, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Prezydenta Miasta Lublin. Stypendysta Marszałka Województwa Lubelskiego, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Prezydenta Miasta Lublin. Kilkukrotny Beneficjent Programu „Kultura Polska na Świecie” Instytutu Adama Mickiewicza. Sześciokrotnie nominowany do Nagrody Artystycznej Miasta Lublin.
Od kilkunastu lat z powodzeniem realizuje się jako instruktor teatralny sztuki żywego słowa – recytacji. Sam jako recytator był aktywny w latach 1997-2013. Laureat kilkudziesięciu indywidualnych nagród recytatorskich i siedmiu nagród instruktorskich. Jego podopieczne i podopieczni są laureatami około 150 nagród na ogólnopolskich i międzynarodowych konkursach recytatorskich. Jest również kuratorem wielu cykli i wydarzeń literackich, sam często zajmuje się czytaniem tekstów podczas spotkań autorskich. Prowadzi również spotkania i sesje warsztatowe z zakresu monodramu. Wykonuje solowe programy literackie. Mieszka w Lublinie.
Recenzje i opinie: OD PRZODU I OD TYŁU/FROM FRONT AND FROM BEHIND / monodram Mateusza Nowak / 15-lecie twórczości
Lublin, 18.10.2026
Teatr Wschodni